IJsberen in de kou bij het Nut
Paul Groot geeft lezing over expeditie naar Spitsbergen
ZELHEM - Terwijl de wereld in 1969 keek naar de eerste stappen op de maan, zaten vier Nederlandse studenten op een heel andere plek: veertien maanden lang tussen ijs en ijsberen op Spitsbergen. Op maandag 18 mei vertelt expeditielid Paul de Groot hierover bij NUT Zelhem. De lezing vindt plaats op maandag 18 mei bij Jaimy’s in Zelhem. De aanvang is om 20.00 uur; de zaal is open vanaf 19.30 uur.
Wat brengt jonge mensen ertoe om zoiets te doen? Avontuur speelde zeker mee, maar de expeditie had ook een duidelijke reden. In de jaren zestig groeide het besef dat de ijsbeer onder druk stond door intensieve jacht. Goede gegevens over aantallen en leefgebied ontbraken. De vier studenten wilden daar zelf informatie over verzamelen.
Ze bouwden hun eigen basisstation op Kapp Lee, een plek waar de wind vrij spel had en ijsberen geregeld in de buurt kwamen. Het leven was er eenvoudig en zwaar. Drie maanden per jaar kwam de zon niet boven de horizon. Temperaturen daalden ver onder nul en stormen konden dagenlang aanhouden. “Waarom zou je de warme, veilige hut verlaten als het buiten 35 graden vriest en het stormt?” noteerde een van de expeditieleden later nuchter.
Toch moesten ze er steeds op uit. Voor het onderzoek trokken ze dagelijks de omgeving in, te voet of op ski’s. IJsberen werden gevangen, verdoofd, gemerkt en weer vrijgelaten. Dat werk vroeg om nauwkeurigheid en samenwerking. “Het verdoven, merken en onderzoeken vergt een nauwgezette procedure”, staat in een terugblik op de expeditie.
De omstandigheden maakten het werk niet eenvoudiger. Een brand in de hut werd maar net op tijd geblust. Comfort was er nauwelijks. Tegelijk waren de vier mannen volledig op elkaar aangewezen. Dat vroeg om aanpassing, maar zorgde ook voor onderlinge verbondenheid. De expeditie wordt later wel omschreven als 'een van de laatste romantische expedities'. De resultaten bleven niet zonder gevolg. De gegevens uit het onderzoek droegen bij aan internationale afspraken om de ijsbeer te beschermen. In 1973 werd in Oslo een verdrag gesloten dat de jacht sterk beperkte.
Paul de Groot, destijds student bosbouw, was een van de deelnemers. Na terugkeer werkte hij als wetenschappelijk fotograaf en forensisch rechercheur. Zijn band met het poolgebied bleef: hij was jarenlang betrokken bij Arctisch onderzoek en keerde later nog eens terug naar Spitsbergen. In zijn lezing vertelt hij over het leven op Kapp Lee: het krakende pakijs, de lange duisternis en het dagelijks werk. Een verhaal van toen, maar nog steeds actueel, want het poolgebied staat opnieuw onder druk.
De lezing Is toegankelijk voor leden en belangstellenden, entree 5 euro, inclusief een kopje koffie of thee.